Ертегідегі Жаман – қазақ ауыз әдебиетіндегі ел басшысының үлгілі бейнесі. Ол – қарапайым, парасатты, адал, шыншыл, көреген, тапқыр, кішіпейіл, іззетті, көпшіл, қайырымды, қанағатшыл. Бұл қарапайым халық бұқарасының «елді осындай адам басқарса» деген арманынан туған бейне.
Аяз би туралы айтылатын ертегі-аңыздардың бәрінде дерлік Жаман қойшының Мадан хан сынынан өтуі, үйленуі, ханның күншіл, ақылсыз қырық уәзірін өлімнен құтқаруы, оның даналығын, достыққа адал, сертке беріктігін, әділдігін мойындаған хан өз тағын беруі сөз болады. Жаман хан болғаннан кейін де жыртық тоны мен жаман тымағын хан сарайы босағасына ілдіріп қояды. «Кей-кейде хандық тақтың буымен көңілім тасып, асып бара жатқандай болсам, соған көзім түседі де, тез тәубама келемін» дейді екен. Сөйтіп ол жыртық тоны мен жаман тымағын көрген сайын тәубасынан жаңылмай, өзіне-өзі: «Аяз би әліңді біл, құмырсқа жолыңды біл» деп отыратын болған.
Өмірдегі реалды нәрсенің өзін әдейі өзгертіп көрсету – ертегі жанрының өзіндік қасиеті болғандықтан, ертегіші де оның мазмұнын барынша әсірелеп көрсетуге, сырлы да ғажайып етіп көрсетуге күш салады. Мәселен, «Аяз би» ертегісіндегі ханның әлсіз, жоқ-жітік, жаман қойшының ақыл-парасатын мойындап, оған хандық тағын сыйлап беруі өмірде әсте болуы мүмкін емес жағдай. Бірақ ертегіші осылай баяндайды, тыңдаушы оған иланады. Өйткені ертегіні айтушы да, тыңдаушы да өмірде бір рет болса да солай болғанын қалайды, соны армандайды. Қысқасы, Аяз биді өмірде болған тарихи тұлға дегеннен гөрі, халықтың «ел басқаратын адам осылай болу керек» деген арманынан туған Арман ханы, ел билеушіге тым ертеде ескерткен халық даналығы мен асқақ мұратының көрінісі деген орынды.
Уровень навыков мышления
Применение
Время выполнения
15-20 минут
Задание 1
Внимательно слушайте текст, продолжайте мысль и развивайте событие.
Один день работает в Кожанасырском саду. Было время цветения. После обеда Кожанасыр отдыхает под деревом. Увидев на дереве растущие абрикосы и жердег тыква: «я восхищаюсь этой природой. Абрикосовое дерево очень большое. Листья веток очень прочные. Но плоды очень маленькие и мягкие. Стебель тыквы и листья очень слабые. А плоды очень большие и жесткие. Это не совсем правильно. Потому что плоды абрикоса и тыквы менялись". Именно тогда в голову попадает абрикос. Как говорит Шежанасыр, застреливший с места . ответ::
"Я так не оскорблял природу. Все в природе на своем месте. Если бы на месте абрикоса была тыква, я бы не выживала". Почему? ответ ... :
Действительно в природе есть огромное равновесие. Каждый имеет свое место. Каждый
что-то сделано очень замечательно. И это подчинено закону природы. Зря все это-не бесплатно. Есть ли тот, кто думает об этом! …